Herhangi bir yerleşim yerini üzerinde barındırmayan, boş yatay ve düşey olmak üzere sınırlara sahip her yer arazi olarak adlandırılır. Arazi sınırları, dağlar, akarsular ve daha birçok coğrafi koşula bağlı olarak belirlenir. İnsanların herhangi bir şekilde kullanım amaçlı yapı oluşturmadığı tüm boş alanlar arazidir. Yerleşim bölgenin özelliklerine göre araziler çeşitli vasıflara sahiptir. Örneğin bazı bölgelerde imara yani yapılaşmaya açılmış araziler bulunurken, bazı bölgelerde arazide sadece tarım yapılması izni vardır. Buna göre araziler üç ayrı sınıfa ayrılır. Bu ayrım mülkiyetiyle ilgili olarak arazinin durumunu belirler. Buna göre; Hazine arazileri, şahıs arazileri ve mera, otlak ve köy arazileri üç ayrı arazi sınıfına tabiidir.

Araziler, arsa olabilir mi?

Tapu, belediye, vergi daireleri olmak üzere, arsa ve arazilerin kullanım şekli ve durumu net bir şekilde kanunlar aracılığıyla belirlenmiştir. İlgili kanunlar çeşitli bakanlıkların arsa kullanımı konusunda yetkilere sahip olmalarına neden olur. Bazı arazilerin yerleşim alanı olarak kullanılması, toplumsal açıdan uygun sonuçlara neden olmaz. Orman, tarım arazisi, sit alanı gibi bölgelerin belirlenmesi ve bu bölgelerde yerleşimin açılmaması titizlikle kontrol altında tutulur. Bu çerçevede Emlak Vergisi Kanunu 12. Madde, tüm arsaların bir arazi olduğunu, ancak her arazinin arsa olamayacağını belirlemiştir. Parsellenerek çeşitli amaçlarla kullanıma açılmış tüm araziler arsa olarak adlandırılır. Bununla birlikte arsalar parsellense bile kullanım amacı tarım arazisi olarak belirlenmişse, arsa olmaktan çıkar.

Araziler, bulundukları yerleşim alanından sorumlu belediye sınırları içerisinde, imar uygulamaları alanında kabul edildiğinde arsa özelliği kazanabilirler. Bu arsalar ilgili belediyenin İmar Müdürlüğü tarafından belirlenmiş kurallar çerçevesinde imar iznine sahip arsalar haline dönüşmüştür. Çeşitli yerleşim birimleri olarak, imar müdürlüğü tarafından belirlenmiş yapılaşma şartlarına göre kullanılabilirler.

Hazine arazileri

Özel ve genel olmak üzere iki ayrı sınıfa bağlı olarak, mülkiyetleri devlete ait olan araziler hazine arazileridir. Hazine tarafından tescili yapılmış olan hazine arazileri özel, tescili yapılmamış olan hazine arazileri genel hazine arazileridir. Hazine arazilerin kullanıma açılması, şahıslar tarafından mülkiyetinin talebi ya da alınması ile ilgili düzenlenmiş çeşitli yasalar bulunur. Bu çerçevede bazı hazine arazileri, şahıslar tarafından çeşitli kullanım amaçlarına yönelik olarak satın alınabilir.

Şahıs arazileri

Şahıs arazileri parsellenmiş ve kullanım hakları kişilere geçmiş arazilerdir. İlgili yerleşim biriminde arazinin kullanımıyla ilgili var olan sınırlara göre, bu araziler şahısların istekleri doğrultusunda ve çeşitli şekillerde değerlendirilebilir. Şahısların üzerine tapu aracılığıyla kullanım hakkı verilmiş olan bu araziler, bulunduğu yerleşim bölgesinde ki imar durumuna göre değerlendirilebilir.

Mera, Otlak ve Köy arazileri

Bu tür araziler köy bölgelerinde, ortak kullanıma açık arazilerdir. Köy sınırı içerisinde yer alan bu tür arazilerin parsellenmesi mümkün değildir. Ortak kullanım alanlarıdır ve kullanılması ya da gerektiğinde devir yapılabilmesi için, “arazi Hukuku” çerçevesinde çeşitli haklar bulunur.

Arazilerin bu şekilde farklı özellikler ve koşullara sahip olması, mülkiyet hakkının düzenlenmesi ile ilişkilidir. Devlet tarafından tüm ülkenin eşit haklarla vatandaşlara sunulması için, bu tür kanuni düzenlemelerin gerekliliği ortadadır. Bu kapsamda, yatırım amacıyla arsa almak isteyen ya da kullanım amacıyla arsa almak isteyen kişilerin, ilgili kanun hükümleri hakkında bilgi sahibi olmaları gereklidir. Bulunduğu yerleşim birimine göre, arsaların sahip olduğu özellikler, hangi kullanım amacı ya da yatırıma uygunluğunu belirleyen en önemli konudur. Bu sebeple, arazi kanunları kapsamında yer alan bu tür bilgilerin, vatandaşlar tarafından genel bilgi olarak değerlendirilmesi ve bilinmesi gereklidir. Arazilerin ve arsaların kullanıma uygunluğu, sahip oldukları vasıflara bağlı olarak değişir.